Është e kuptueshme se tërë procesin e ribashkimit kombëtar, duhet mbështetur në klimën e volitshme që është krijuar në kuadër të vet shqiptarëve dhe të faktorit ndërkombëtar për korrigjimin e gabimeve historike dhe kthimin e borxhit ndaj shqiptarëve. Vendet e Evropës, tani duhet t’i vret ndërgjegjja për atë që u bënë shqiptarëve në të kaluarën dhe tani duhet t’i shpaguajnë mëkatet që kanë bërë gjatë shekujve, duhet të përkrahin vetëvendosjen e shqiptarëve, e drejtë e jona historike dhe kombëtare, për të formuar shtetin tonë, i cili nuk do të quhet, as Shqipëri e Madhe, as e vogël, as natyrale, por vetëm Shqipëri, në kuptimin një komb një shtet. Ndihmesa e tyre nuk do të jetë bamirësi, por drejtësi ndaj kombit shqiptar. Andaj, derisa baballarët, gjyshërit dhe stërgjyshërit e eminentes evropiane kanë “konstruktuar” kufijtë e Ballkanit me gërshërë në dëm të trojeve dhe shqiptarëve, bijtë e tyre tani duhet të “konstruktojnë” modelin dhe formën më të mirë evolutive, me dialog e paqe. Me këtë rast do t’iu kthehet borxhi dhe do të përmirësohen shtrembërimet historike ndaj shqiptarëve, si dhe do të shuhen aspiratat dhe programet hegjemoniste dhe shoviniste sllavo-ortodokse ndaj trojeve dhe shqiptarëve.

. Fillimi i shekullit XXI të jetë në të mirë të popullit shqiptar dhe ka filluat të jetë i tillë.

Shqiptarët në Maqedoni janë në trojet e tyre etnike dhe përbëjnë mbi 40,0% të popullsisë së përgjithshme, kurse ky vend nuk i pranon shqiptarët si element shtetformues, bile ua mohon të drejtat më elementare kombëtare, duke i llogaritur si pakicë kombëtare. Ofendimi dhe përbuzja më e madhe që u bë ndaj shqiptarëve ishte ajo nga Akademia e Arteve dhe Shkencave e Maqedonisë me rastin e botimit të Enciklopedisë së Maqedonisë më 2009, ku shqiptarët u quajtën njerëz të malit, ardhacakë, melezë, përkatësisht përzierje e disa etnive etj., e jo si popull autokton në troje të veta, dhe atë nga kush, nga ata që nuk kanë vetë identitet kombëtar, sepse dihet mirëfilli se kombi maqedonas u formua pas Luftës së Dytë Botërore. Mos ekzistimin e shtetit dhe kombit maqedonas e vërteton më së miri fakti se, Greqia nuk e pranon emrin, Bullgaria gjuhën, kurse Serbia kishën ortodokse të tyre.

Faik Konica: “Nëse jemi të bashkuar, e pamundura bëhet e mundur, e nëse jemi të ndarë, e mundura bëhet e pamundur”.

Është larg mëndësh që të sigurohet paqja në Ballkan, duke ua mohuar të drejtën dhe duke i mbajtur të ndarë popullin dhe trojet shqiptare. Kuptohet, ribashkimin kombëtar nuk e kërkojmë me luftë, por me dialog, me paqe, me marrëveshje, me procese demokratike, me procese integruese ekonomike e shoqërore, e mbi të gjitha me argumente historike e kombëtare, si dhe në të drejtën e vetëvendosjes.

Në kryeqytetin e Kosovës, në Shkup, gusht 1912, kishin arritur paria e shumicës së qyteteve dhe krahinave të Shqipërisë, për të marrë pjesë në solemnitetin e shpalljes së Autonomisë së Shqipërisë, sipas marrëveshjes të paraparë me përfaqësuesit e qeverisë turke.

Ja pse është e domosdoshme të thuhet se grekët kanë gjalluar me vonesë pasi asimiluan (madje uzurpuan) qytetërimin e pellazgëve që sapo mbërritën, domethënë pas shekullit VIII para erës sonë. Pra grekët nuk gjallojnë qysh prej shekullit XVIII, madje qysh prej shekullit XXI para erës sonë, si po na e çekanosin në tekstet shkollore dhe universitare qysh prej njëzet e pesë shekujsh.

Këtë emër « pellazg » e kam studiuar gjerë e gjatë në dy librat e mi, sidomos në të dytin (« Mikenët = pellazgët… » - përkthyer në shqip, botuar nga Shtëpia botuese Plejad në Tiranë – faqet 577-579). Pasi i kam studiuar saktësisht të gjitha shpjegimet e dhëna për këtë etnonim (nga burime të ndryshme që nga antikiteti deri në ditët tona) dhe pasi e vendosa në një mjedis ose një kontekst të veçantë (parahistorik) madje historik, ia dola të përcaktoj (për të bërë zgjedhje të besueshme dhe të kuptueshme në një kontekst të dhënë) se cila ishte me saktësi rëndësia e domethënies të këtij skaji.

Në mesin e mijëvjecarit të tretë dhe në fillim të mijëvjecarit te dytë para Krishtit erdhën nga stepat e Lindjes grupe të reja popujsh që merreshin me blegtori.Këtu u përzien me banorët vendas dhe kështu u krijua bashkësia e re kulturore e Gadishullit Ballkanik.Kjo popullsi mendohet të jetë popullsia e lashtë pellazge.Gjuha e tyre quhet pellazgjishtja Sipas shumë studiuesve shqiptarë e të huaj, pellazgët ishin parardhësit e ilirëve.

Bartësit e kulturës së neolitit dhe të fillimit të epokës së bronxit në truallin e Shqipërisë. Përsa i përket krahinave jugore të vëndit tonë, ka të ngjarë që në këtë kohë, në këto vise. ashtu si në Greqi dhe në pellgun e Egjeut, të kenë banuar fise të afërta, midis tyre, të cilat te autorët e vjetër njihen me emrat: pellazgë, lelegë, kaukanë, karianë etj. Sipas tyre këto ishin fise të vjetra vendese, të cilat më vonë u mbuluan nga helenët e ardhur, dhe u asimiluan prej tyre. Ndër ta pellazgët konsideroheshin si fiset më të rëndësishme, prandaj edhe njoftimet e autorëve per ta janë pak a shumë të hollësishme.

Homeri i përmend pellazgët në epopenë e "Iliadës" si banorë të Thesalisë, të cilët gjatë luftës së Trojës mbajtën anën e trojanëve, kurse në "Odisenë", që është e një kohe të mëvonëshme, pellazgët zihen në goje si banorë të Kretës. Shkrimtarë më të rij si Hesiodi. Herodoti, Hekateu, Tuqiditi dhe të tjerë më të vonë si Helaniku, Dionizi i Halikarnasit, Straboni etj. na japin njoftime të tjera, por të ngatërruara dhe kontradiktore, mbi këto fise duke i vendosur herë në Peleponez, herë në Azi të Vogël, herë në Itali. Ata flasin për shtegëtime pellazgësh në Athinë, pastaj në Lemno dhe Kretë e që këtej në Sicili, Etruri e gjetkë; njoftojnë për mbeturina muresh të vendeve të ndryshme të Greqisë që ata ua atribojnë pellazgëve; e cilësojnë gjuhën e tyre, pellazgjishten, si gjuhë barbare, d.m.th. jo greke, të cilën e humbën kur u helenizuan; tregojnë se pellazgët kishin një kulturë të lartë dhe prej tyre helenët mësuan kultin e perëndive, bile bënë të tyret edhe një tok emra perëndish pellazgjike; përmendin disa emra vendesh e qytetesh të trashëguara nga pellazgët si Larissa, Gortyna, Agro, Tyrren etj.

Ndër këta, Herodoti thotë se në kohën e tij në Epir ishte akoma i gjallë kujtimi i banorëve të dikurshëm pellazgë, të cilët kishin ardhur këtu nga Thesalia kufitare, kurse Straboni, duke u mbështetur te Efori, Hesiodi, Eskili dhe Euripidi thotë se vendbanimi i hershëm i pellazgëve ishte "Arkadia" dhe që këtej këta shtegtuan në Epir, ashtu si në Thesali, Kretë, Lesbos dhe Troadë. Por, megjithëse të ngatërruara dhe kontradiktore, njoftimet e autorëve të vjetër përkojnë në një pikë të rëndësishme, në faktin se ata mohojnë çdo lidhje gjenetike midis pellazgëve dhe fiseve të mëvonëshme helene, për derisa pellazgët i bënin vendës, me origjinë hyjnore siç thotë Homeri, ose të mbirë nga dheu siç thotë Hesiodi, kurse helenët ishin të ardhur.

Duke të nisur nga të dhënat e autorëve të vjetër dhe nga studimet gjuhësore, pellazgët u konsideruan për një kohë të gjatë nga studiuesit e fundit të shek. XIX dhe fillimit të shek. XX si një popullsi joindoevropiane, që kishte afërsi me popullsitë e tjera të hershme të pellgut të Mesdheut, prej Kaukazit deri në Gadishullin Iberik, të cilat u quajtën të gjitha së bashku me emrin përmbledhës "Mesdhetarë".

Punimet gjuhësore të këtyre 30 viteve të fundit, të mbështetura në studimin e gjithanshëm të greqishtes së vjetër duan të provojnë të kundërtën e tezës së parë, d.m.th. origjinën protoindoevropiane ose thjesht indoevropiane të pellazgëve.

Megjithëse përkrahësit e tezës së re kanë shënuar disa suksese në fushën e studimeve pellazgjike edhe kjo tezë, ashtu sikurse e para, nuk është në gjendje të sqarojë përfundimisht këtë problem.Në fushën e historiografisë dhe në linguistikë nuk kanë munguar të dalin edhe pikëpamje që i lidhin pellazgët me banorët e mëvonshëm të truallit të Shqipërisë me ilirët dhe pasardhësit e tyre, shqiptarët. Nuk përjashtohet mundësia që ilirët e jugut të kenë pasur ndonjë lidhje me popullsinë më të herëshme pellazgjike të këtyre krahinave, por kjo hipotezë ka nevojë për një përpunim dhe mbështetje të mëtejëshme shkencore. Për këtë arsye, si banorë të lashtë të vendit tonë, të njohur nga të dhëna të sigurta arkeologjike dhe nga ato të autorëve antikë konsiderohen deri më sot ilirët.

Gjuha e folur dhe e shkruar prej grekëve të sotëm është shumë e larguar nga greqishtja e lashtë. Sa i përket kësaj greqishteje të lashtë, ka pasur, në fillim, katër dialekte: jonian/atik, eolian, arkado-qipriot (dialekt i ndikuar prej pellazgjishtes së lashtë) dhe dorian i quajtur dialekt perëndimor (dialekt i vonë i afërt me ilirishten). Por në shekullin IV para erës sonë dialekti jonik/atik u imponua gjithandej në Greqi. Pas pushtimeve të Aleksandrit, u përhap në Greqi një gjuhë e vetme e folur dhe e shkruar

Gjatë shek.XVI,m të karakterit natyror që mbisundonte në ekonominë e fshatarëve. Vetëm nga pjesa e fundit e këtij shekulli,kur filloi të rimkëmbej bujqësia, filluan edhe qytetet të rimkëmbeshin si qendra ekonomike. Veçanarisht në qendrat e sanxhaqeve u grumbulluan zejtarë e tregtarë. Në shek.XVI qendra më e rëndësishme ekonomike tregtare vazhdonte të ishte Vlora. Në skelë n e Vlorës tani vinin prodhime të ndryshme nga vendet e Evropës, si pëlhura pambuku e mëndafshi, cohë leshi e kadifeje, stolira prej floriri e argjendi,prodhime lëkure,sixhade etj, të cilit shpërndaheshin pastaj në qytetet e tjera të vendit. Nga Vlora eksportoheshin prodhime bujqësore,veç tyre edhe kripë e serë. Qytetet e tjera kishin gjithnjë numër të kufizuar banorësh. Veç Elbasanit që kishte rreth 1000 shtëpi,në fund të shek.XVI. Berati kishte 710 shtëpi. Shkodra afërsisht 400shtëpi, Gjirokastra 380 shtëpi. Mëkëmbja dhe zhvillimi i mëtejshëm i qyteteve i krye me ritme të shpejta veçanërisht gjatë shek.XVII kur filloi të çthurej ekonomia natyrore e fshatrave dhe krahas me të edhe sistemi feudal-ushtarak otoman. Si pas përshkrimeve që na ka dhënë udhëtari dhe funksionari i njohur turk, Evlia Çelebiu, i ci li e ka vizituar 2herë Shqipërinë në vitet60-70 të shek.XVI I, shkalla e zhvillimit të qytete ve në çerekun e tretë të këtij shekulli ishte ndryshuar rrënjësisht.

Në kuvend të gjithë pjesëmarrësit kishin votë të barabartë. Kuvendi e kishte për detyrë të udhëhiqte fisin me përputhje me kanunet tradicionale dhe t’i plotësonte këto kanune me norma të reja. Ai shqyrtonte të gjitha normat shoqërore e politike të bashkësisë fisnore dhe jepte vendimet përkatëse, zgjidhte konfliktet që lindnin midis malësorëve dhe jepte dënime ku shkeleshin normat kanunore. Çdo vendim i kuvendit merrej më pëlqimin e krerëve të familjeve.

Pozita e popullit shqiptar në zonën austro-hungareze ishte më e favorshme më krahasim me periudhën e sundimit serbo-malazez gjatë viteve 1912-1915 pushteti austro-hungarez u njohu shqiptarëve të drejtën për vetadministrimin lokal dhe për zhvillimin e kulturës kombëtare. U lejua përdorimi i gjuhës shqipe dhe u hapën shkolla shqipe. Kjo ndikoi në rritje n e vetëdijes kombëtare.

Për shkak të kontraditave ndërmjet dy grupeve të Fuqive të Mëdha dhe pas përgatitjeve kundër Fuqive të Antantës (Angli,Rusi,Francë). E para ishte Austro-Hungaria,që më 28. Korrik 1914 i shpalli luftë Serbisë. Qysh në ditët e para të gushtit 1914 konflikti i armatosur austro-serb u shndërrua në një luftë botërore ndërmjet dy grupeve kundërshtare,në të cilën më kohë u përfshin 28 shtete. Mirëpo njëra prej Fuqive të Mëdha të Lidhjes Tripal është, Italia, në fillim shpalli asnjanësinë dhe përkohësisht qëndroi jashtë luftës. Të dy grupet e fuqive ndërluftuese shpejtuan ta përdornin Shqipërinë edhe si objekt të planeve të tyre luftarake e politike. Këtë gjendje të re ndërkombëtare e shfrytëzuan shtetet fqinje që lakmonin tokat e Shqipërisë. Pas shumë bisedimesh, Italia vendosi të bashkohej me fuqitë e Antantës,me të cilat nënshkroi në Londër më 26prill1915 një traktat të fshehtë.
 

Kjo ishte planifikuar qysh më herët, sepse këto dy gryka e shkëputnin ushtrinë turke në Kosovë dhe e pamundësonin ardhjen e ushtrisë turke nga Selaniku, Manastiri e Shkupi. Këto dy gryka, e sidomos ajo e Kaçanikut e paralizonte Perandorinë Osmane në këtë pjesë të Ballkanit.